*** Pas op: kan spoliers bevatten. Lees eerst het boek Buat***
Hoofdstuk 37 is een letterlijke vertaling van het korte briefje van Johan de Witt (overgeleverd in de hand van commies Van den Bosch) aan neef Vivien van 2 november 1665 waarin Johan zijn neef laat weten dat hij het verblijf op zee gestaakt heeft. Het origineel is te vinden in het Nationaal Archief.[1]
Ik heb in de PS de mededeling over de ontvangst van brieven van Vivien (De Witt schrijft aan Vivien: ‘Zojuist zijn mij uw brieven van 27 en 28 oktober ter hand gekomen’, maar deze brieven heb ik niet opgenomen in Buat) vervangen voor een plaatsbepaling. Omdat de De Witt zich nog een dag ervoor bevond op het schip de Hollandia voor de Theems (zie toelichting hoofdstuk 36) en hij in de brief zelf meldt dat hij zich bij Texel bevindt, durfde ik zonder de waarheid geweld aan te doen te schrijven: ‘in het schip Hollandia, enige mijlen buiten de Rede van Texel, 2 november 1665’.
De Hollandia (reprise)
In de toelichting van hoofdstuk 32 heb ik al het een en ander verteld over het schip de Hollandia dat de Admiraliteit van Amsterdam pas kort ervoor in gebruik had genomen. Op schilderijen is het schip te herkennen aan het wapen (de rode Generaliteitsleeuw) in het midden van de spiegel aan de achterzijde, een soort balkonnetje en zes ramen. Google zelf maar eens op de Hollandia.
Op afbeeldingen zie je altijd dat twee leeuwen het wapen vasthouden en in sommige gravures zie je ook twee leeuwen als gesneden houtwerk links en rechts van de reling, met de Amsterdamse maagd in het midden. Soms zijn er echter drie of vijf lantaarns op het achterdek te zien, maar ik associeer die lantaarns meer met het vlaggenschip De Zeven Provinciën.
Het gekke is, als je de vele schilderijen en gravures bekijkt, zie je dat het schip steeds weer iets anders wordt afgebeeld. Artistieke vrijheid, neem ik aan. Ik vermoed dat de schets van Willem van de Velde het betrouwbaarst is. Hij maakte dit soort schetsen naar het leven voor later gebruik.
Willem van de Velde, de oudere; portret van De Hollandia, Royal Museums Greenwich
Ludolf Bakhuizen schilderde het schip toen het in een storm ten onder ging, uiteraard niet naar het leven geschilderd. Bakhuizen laat de ondergang plaatsvinden op een vreemde locatie, want je ziet op de achtergrond de krijtrotsen van Engeland en niet de kust van Noord-Holland waar het is vergaan. In 1986 is het scheepswrak van de Hollandia teruggevonden bij Schulpengat.[2]
Ludolf Bakhuizen, Oorlogsschepen tijdens een storm (Rijksmuseum, Amstredam). De oorlogsschepen 'Ridderschap' (links) en 'Hollandia' (rechts, herkenbaar aan de rode leeuw op de spiegel) aan lager wal tijdens de storm in de Straat van Gibraltar, 1-3 maart 1694. Donkere stormwolken trekken samen boven zee. Vijf schepen worden onder de kust overvallen door deze zware storm. Van het tweede schip van links staat alleen de fokkemast nog overeind, in de golven drijft wrakhout.
Misschien vergiste Bakhuizen zich? De Hollandia moet niet verward worden met de Klein Hollandia, het schip dat in 1672 verging en dat enige tijd geleden werd teruggevonden voor de kust bij Eastbourne.[3]
More details
Drawing, 'A Two-Decker, Probably the Dutch Ship Klein Hollandia, Sailing Before the Wind; Broadside View', by Willem van de Velde the elder on three conjoined sheets of paper. Graphite and grey wash; framing line in black chalk.
[1] NL-HaNA 3.01.17_14_0618
[2] https://mass.cultureelerfgoed.nl/hollandia-1683
[3] https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/nieuws/2023/01/27/identiteit-wrak-eastbourne
https://scuba.to/the-klein-hollandia-1672-a-17th-century-dutch-warship-3rd-visit/
De generaliteitsleeuw is goud op rood en heeft een zwaard en een pijlenbundel in de klauwen. De rode leeuw op goud is de Hollandse leeuw, wat logisch is als een schip Hollandia heet.
Haha, ja! Dank! Stom foutje van me. Ik zat met mijn hoofd bij die andere leeuw... :)